Limity (Lemity) - Lemitten (gm. Orneta)

[Batory]

Limity (do 1945 r. niem. Lemitten, znane także nieoficjalnie jako Lemity) to nieistniejąca dziś wieś i dawny majątek, położona nad rzeką Pasłęką, w powiecie lidzbarskim, w gminie Orneta, w pobliżu granicy z powiatem ostródzkim (gmina Miłakowo). Przed 1945 rokiem należała administracyjnie do niemieckiego powiatu lidzbarskiego (Kreis Heilsberg).

Pierwsza wzmianka o Limitach pochodzi z 1292 roku, prawdopodobnie z 25 maja. Wówczas biskup warmiński Henryk Fleming nadał Prusowi o imieniu Tulne dobra określane jako (campum) lymite, lokowane na prawie chełmińskim. W zamian Tulne zobowiązany był do służby konnej oraz wystawienia jednego zbrojnego. Dodatkowo miał uiszczać daniny: po 1 korcu pszenicy i żyta od każdego pługa oraz 1 korzec pszenicy od każdego radła, a także 1 funt wosku i denar koloński jako symbol poddaństwa.

W 1507 roku biskup Łukasz Watzenrode przekazał majątek Bartłomiejowi Bartschowi (Bartholomäus Bartsch). Około 1534 roku dobra te utracili jego potomkowie, Marcin (Martin) i Andrzej (Andreas) Bartschowie. Nowym właścicielem został Hans Ottinghausen (w "Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego" określany jako Jan Ottinghausen), któremu majątek nadał biskup Maurycy Ferber. Dnia 11 lutego 1547 roku Hans Pakusch Starszy, burgrabia Ornety, nabył posiadłość o powierzchni 12 łanów od Ottinghausena za kwotę 400 marek. Wcześniej roszczenia do tych ziem zgłaszał Caspar Jordan, mieszczanin z Ornety, który przez kilka lat nimi zarządzał, lecz w 1546 roku jego pretensje zostały odrzucone.

Po śmierci Hansa Pakuscha Starszego (przed 1576 r.) majątek przeszedł na jego syna Georga Pakuscha, burgrabiego Lidzbarka Warmińskiego. Po jego śmierci w 1579 roku i sporze spadkowym z rodziną Jordana, jego bracia – Matz i Hans Pakusch Młodszy – sprzedali dobra 5 stycznia 1581 roku Johannesowi Hozjuszowi, siostrzeńcowi biskupa Stanisława Hozjusza, który następnie przekazał je synom Ulrichowi i Stanisławowi – nie mylić z biskupem i jego ojcem. Majątek pozostał własnością rodu Hozjuszów aż do XVIII wieku.

31 sierpnia 1763 roku w Limitach urodził się Andrzej Stanisław von Hatten (Andreas Stanislaus von Hatten), późniejszy biskup warmiński, który został zamordowany w styczniu 1841 roku we Fromborku przez Rudolfa Kühnapfela. Sprawca został skazany na łamanie kołem.

BiskupAndrzejStanistławvonHattenWikimediaCommons.jpg

Nazwa miejscowości ulegała zmianom na przestrzeni wieków: (campum) lymite, Lymiten (1292), Lymitten (1507), Lemitten (1579, 1656), Lomitten (1772/73), Leimitten i Lomitten (1780), aż po ostateczną formę Lemitten, utrwaloną do 1945 roku. Nazwa najprawdopodobniej wywodzi się od pruskiego imienia "Lima" lub "Lymaio", z przyrostkiem "-it" (-itten), oznaczającym teren zalesiony. Wyjątek stanowi enigmatyczna wzmianka w "Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego", gdzie miejscowość pojawia się jako "Nitschmanns, dziś Lemitten". Autentyczność tej nazwy pozostaje wątpliwa i wymaga dalszych badań.

W czasie wojen napoleońskich, 5 czerwca 1807 roku, w rejonie Limit miała miejsce intensywna potyczka między wojskami francuskimi a rosyjskimi. W pobliżu ostrego zakola Pasłęki, obok majątku, znajdowała się przeprawa mostowa (rozmontowana zimą ze Sportyn, mniej więcej z okolic mostu kolejowego), broniona przez oddziały generałów Saint-Cyra i Ferey’a oraz wspierana przez 24. i 57. pułk piechoty. Most został ufortyfikowany redutami i dodatkowo był chroniony szańcem od strony Stolna (Stollen). W okolicy samych Limit również rozstawiono szańce i zasieki. Rosyjskie wojska pod dowództwem gen. Dochturowa zaatakowały francuskie pozycje od strony Wojciechowa (Albrechtsdorf), próbując zdobyć most i sforsować rzekę. Walki trwały cały dzień, obejmując również okolice Wojciechowa i Sportyn (Sportehnen - miejscowość nieistniejąca), gdzie Rosjanom udało się chwilowo przeprawić przez rzekę, zanim zostali wyparci. Francuzi utrzymali kontrolę nad mostem, mimo że zmuszeni byli do wycofania się z Limit za Pasłękę. Ostatecznie w godzinach wieczornych Rosjanie wycofali się z powrotem do Wojciechowa. Według francuskich raportów, straty francuskie szacowano na około 1200 ludzi, rosyjskie – na ponad 2800, a sam majątek został spalony przez ostrzał artyleryjski.

TreffenvonLemittenBildFranchoiz1807.jpg

W 1886 roku właścicielem Limit był Kazimierz (Casimir) von Hatten. Według spisu z 1910 roku wieś liczyła 78 mieszkańców. W 1922 roku zarządcą majątku był Ferdinand Krämer. Wraz z pobliskimi majątkami – Żołędnem (Gillwalde - miejscowość nieistniejąca), Sportynami (Sportehnen - miejscowość nieistniejąca), Polkajnami (Polkehnen) i Klugajnami (Klogehnen) – Limity wchodziły w skład fideikomisu w Stolnie (Stollen), należącego do rodziny von Kunheim. Od 1928 roku miejscowość wchodziła w skład gminy Wojciechowo (Albrechtsdorf).

Nie wiadomo, czy Limity zostały zasiedlone po 1945 roku. Polska nazwa "Limity" została oficjalnie nadana w 1949 roku. Na zdjęciach lotniczych z 1968 roku trudno doszukać się widocznych śladów zabudowy (oprócz jednego kształtu, który może przypominać budynek), co może świadczyć o tym, że wieś została zniszczona w 1945 roku – podobnie jak pobliskie Sportyny. Możliwe również, że została zasiedlona jedynie na krótką chwilę (notowana jest jeszcze w dokumentach w latach 50., ale nie ma jej już na polskich mapach). Obecnie teren dawnej miejscowości porastają zarośla, a o jej istnieniu przypominają jedynie rozsiane cegły, kamienie i pozostałości fundamentów oraz fragmenty piwnic.

Limity mapa messtesch.jpg

Limity 1968.jpg

lomitokolekoszekoszinkagorkilawno1.jpg

lomitokolekoszekoszinkagorkilawno2.jpg

lomitokolekoszekoszinkagorkilawno3.jpg

lomitokolekoszekoszinkagorkilawno4.jpg

lomitokolekoszekoszinkagorkilawno5.jpg

lomitokolekoszekoszinkagorkilawno6.jpg

lomitokolekoszekoszinkagorkilawno7.jpg

[Tworas]

Super opis, szkoda tego miejsca. Z ciekawostek to morderca biskupa - Kuhnapfel był przedostatnią osobą w historii, na której publicznie wykonano wyrok śmierci poprzez łamanie kołem.

[Batory]

Na jesień 2025, jeżeli wszystko dobrze pójdzie, planuję przebadanie okolic Limit w celu namierzenia redut oraz szańców z 1807. Wytypowałem ponad 15 lokalizacji, gdzie owe mogły się znajdować. Na pewno będzie więc powrót do tego tematu.

[Batory]

Małe uzupełnienie tematu. Z Limit/Lemit poległ:

Ferdinand Gande, stopień Unteroffizier, ur. Lemitten, poległ 18/19.07.1871 pod Saint-Quentin w kampanii 1870/71 (wojna francusko-pruska). 3. Ostpreußisches Grenadier Regiment Nr. 4, 9 Komp..

Dodatkowo, mam jeszcze pod hasłem "Lemitten" coś z I wojny:
Karl Schlicht, stopień Grenadier, ur. Lemitten, poległ 11.11.1914. 1. Garde-Regiment zu Fuß, 4 Komp..

Tylko, że dla Schlichta, miejsce urodzenia jest przypisane jako "Lemitten, Heiligenbeil" (Mamonowo/Мамоново w obwodzie kaliningradzkim). Obstawiam błąd, bo nie było drugiej miejscowości o nazwie Lemitten. Albo chodzi o Limity, albo przekręcono tu nazwę Legnitten, czyli dzisiejsze Proletarskoje/Пролетарское w rejonie bagrationowskim, w pobliżu Ładuszkina/Ладушкин.

[Tworas]

Zakładam, że szukasz na Deutsche Verlustlisten. Błąd mógł być na listach poległych. Limity należały do powiatu lidzbarskiego. Heilsberg - Heiligenbeil nazwa trochę podobna

[Batory]

Tak, dokładnie tam szukam. Oczywiście, Limity to powiat lidzbarski.

[prospero]

Na onebid.pl pojawiła się pocztówka z Limit (?)
https://onebid.pl/pl/pocztowki-limity-k ... 6877#img-1

[Batory]

Na onebid.pl pojawiła się pocztówka z Limit (?)
https://onebid.pl/pl/pocztowki-limity-k ... 6877#img-1

O proszę! Przynajmniej podpis się zgadza. Będę brał udział w licytacji - jeśli to nie "fejk", to bardzo cenna rzecz.

[Batory]

Trochę nowych informacji na temat pochodzenia nazwy Limit. W poście napisałem, że:

Nazwa najprawdopodobniej wywodzi się od pruskiego imienia "Lima" lub "Lymaio", z przyrostkiem "-it" (-itten), oznaczającym teren zalesiony.

Otóż podaję się też drugą wersję. W dziele "Biskupstwo warmińskie, jego założenie i rozwój na ziemi pruskiej, z uwzględnieniem dziejów, ludności i stosunków geograficznych ziem dawniej krzyżackich" Karola Emiljana Sieniawskiego (1878) o Limitach znajdziemy następującą wzmiankę:

Lymite, dziś Lemitten vel Lomitten pow. Licbark ; po pr. lim-twei = łamać, laims = bogaty, po lit. laime = szczęście (bogini Łaima).

Teraz pozostaje jedynie kwestia, która wersja jest tą "bardziej poprawną", co raczej nie tak łatwo ustalić. Możliwe, że obydwie w pewnym stopniu są poprawne.

[Batory]

Uzupełnienie bardziej w ramach ciekawostki botanicznej.

Północny parów limicki (Reskengrund), to jest tam, gdzie w 1807 Francuzi rozstawili zasieki (abattis), pojawia się w 29 roczniku "Pisma Fizyczno-Ekonomicznego Towarzystwa w Królewcu" (Schriften der Physikalisch-Ökonomischen Gesellschaft zu Königsberg) z 1888. Odnotowano tam następujące gatunki roślin:

1. Hypericum montanum (dziurawiec skąpolistny) - Wald am Reskengrund b. Lemitten
2. Lathyrus pratensis, forma pubescens (groszek łąkowy, forma owłosiona) - Reskengrund b. Lemitten
3. Petasites albus (lepiężnik biały) - Reskengrund b. Lemitten
4. Polypodium vulgare (paprotka zwyczajna) - Reskengrund b. Lemitten

W tej samej publikacji pojawia się też południowy parów limicki (Kirchengrund), od strony Wapnika. Tam odnotowano:

1. Geranium sylvaticum (bodziszek leśny) - Kirchengrund b. Lemitten
2. Equisetum hyemale (skrzyp zimowy) - Kirchengrund b. Lemitten

[Batory]

Na onebid.pl pojawiła się pocztówka z Limit (?)
https://onebid.pl/pl/pocztowki-limity-k ... 6877#img-1

Pocztówki niestety nie udało się zdobyć. Może będzie sprzedaż poaukcyjna i wtedy zobaczę, co da się zrobić, nikt bowiem nie złożył żadnej oferty w licytacji.
Ale i tak bardzo Ci dziękuję, prospero, że to wrzuciłeś. Jakby kiedyś coś podobnego pojawiło się dla innych zaginionych miejsc, które w "Dziejach..." już opisałem, to wrzucaj śmiało.

[Batory]

W pewnym wątku na Pomorskim Forum Eksploracyjnym dawno temu były wzmianki o młynie, który miał znajdować się w Limitach. Nie rozwinięto jednak niestety tego tematu. Czy wiadomo, po czym ustalono, że był tam młyn? Jakie źródła na to wskazują?

lemittenmuehlequestionmark.png

Podczas mojej pierwszej wizyty w tym miejscu, nie doszedłem aż tak daleko, więc nie jestem w stanie potwierdzić, czy wspominane w wątku pozostałości (cegły, granitowe płyty) jeszcze tam są.

[prospero]

mam jakieś schizy albo ktoś gdzieś pytał gdzie był most w Limitach? dam sobie ręke uciać, że gdzieś był taki post, ale nie mogę go teraz znaleźć. grzebiąc po forum, w postach sprzed 15 lat coś tam udało się znaleźć. tytuł mapy "Carte des environs de Mohrungen et d'une partie de la Prusse orientale"

[Batory]

Ten ktoś, kto pytał w ostatnim czasie o most, to ja.
Widziałem tę mapę, i nawet ją analizowałem. Pozycja mostu w mojej ocenie nie jest dokładna, z tego co mi wiadomo to powinna być trochę bliżej zakola Pasłęki zaraz na południe od zabudowań majątku (Srebrny Lis pisał kiedyś, jak jeszcze był aktywny na Forum, że nowa przeprawa powstała "w zakolu limickim"). Natomiast lepsze to niż mapy z książek Arnolda, które most umiejscawiają w jeszcze innym miejscu, w linii prostej od drogi Orneta - Miłakowo, zaraz pod Sportynami.

[Batory]

Uzupełnienie do powojennej historii, od pewnej osoby z Ornety. Zaraz po 1945 Limity miały otrzymać nazwę przejściową "Podlasie" (możliwe, że była w użyciu do nadania oficjalnej nazwy w 1949). Miało to związek z faktem, że część przybyłych tu osadników była z tamtego regionu. Mieszkali tu przez bardzo krótki okres czasu, później mieli wrócić na Podlasie. Przez ten czas miało urodzić się tu kilka osób.

Z kolei słownik „Nazwy miejscowe Polski” (t. VI, L–Ma) przy haśle „Limity” podaje informację: „miejscowość notowana do 1951”. Być może to jest ten krótki czas, o którym mowa w zawartej informacji.

W Archiwum Państwowym w Olsztynie znajduje się dokument o nazwie „Zespół Państwowych Gospodarstw Rolnych Orneta z siedzibą w Ornecie powiat Braniewo”, odnaleziony na Szukaj w Archiwach, z widniejącymi datami 1952-1958. W długim opisie na tej stronie znajduje się fragment, gdzie wymienione są gospodarstwa należące do Zespołu. Są tam też Limity:

W całym okresie funkcjonowania zespół obejmował kilkanaście gospodarstw: Bludyny, Bażyny, Biały Dwór, Bogatyńskie, Drwęczno, Karbowo, Karbówka, Karkajmy (wcześniejsza nazwa: Korsykajny, Karkajny); Klucz, Klusajny, Krosno, Krzykały, Kumajny, Lemity (wcześniejsza nazwa: Limity), Miłkowo, Mingajny, Opin, Orneta, Wojciechowo.

Wygląda na to, że Limity, jako dawny majątek, przekształcono po wojnie w PGR, czyli nic nadzwyczajnego na tych terenach. Dokument nie posiada na stronie żadnych skanów, więc trzeba by było spróbować uzyskać do niego dostęp w samym Archiwum.