Jako wstęp, pozwolę sobie posłużyć się informacjami, które zawarto już na innym forum
(dws.org.pl, Podziemie ukraińskie na Ziemiach Odzyskanych po akcji Wisła):
W latach 1947–1948 na terenie Warmii i Mazur odnotowywano aktywność podziemia związanego z Ukraińską Armią Powstańczą (UPA) oraz strukturami Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Działało ono zarówno w formie niewielkich, uzbrojonych grup funkcjonujących w terenie (tzw. „leśno-bunkrowych”), jak i poprzez siatki konspiracyjne tworzone wśród ludności ukraińskiej przesiedlonej na te obszary. Warto przy tym pamiętać, że w ówczesnym województwie olsztyńskim osiedlono jedną z największych grup tej ludności w Polsce.
Kwestią otwartą pozostaje skala oraz charakter tej działalności – czy była ona rozbudowana i skoordynowana, czy raczej miała ograniczony, lokalny wymiar. W wewnętrznych opracowaniach aparatu bezpieczeństwa, m.in. w publikacji „25 lat MO i SB na Warmii i Mazurach”, wskazywano na istnienie na tym terenie odtworzonej struktury nadrejonu OUN, która miała zostać rozbita w 1948 roku poprzez aresztowanie ponad dwudziestu osób związanych z jej kierownictwem, łącznością i zapleczem organizacyjnym.
Niezależnie od ocen ówczesnych służb, potwierdzone są konkretne incydenty zbrojne – grupy związane z UPA miały dokonywać ataków na funkcjonariuszy milicji, w wyniku których zginęło kilku z nich. Podejmowano także próby rozwijania siatek konspiracyjnych, a w działaniach przeciwko tym grupom uczestniczyło nie tylko UB i MO, ale również wojsko, które brało udział w obławach i sporadycznie zatrzymywało członków podziemia. Ciekawym źródłem są również wspomnienia gen. Kuropieska, dowodzącego w tym okresie dywizją Wojska Polskiego stacjonującą w regionie. Opisywał on informacje przekazane mu przez szefa Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, według których część przesiedlonych Ukraińców przywoziła ze sobą broń – ukrytą m.in. w beczkach czy workach ze zbożem – mimo prowadzonych kontroli i rewizji.
Dodatkowe dane przynoszą materiały aparatu bezpieczeństwa z lat późniejszych. W wewnętrznym „informatorze” SB z 1964 roku wymieniono konkretne oddziały UPA-OUN działające w regionie w 1948 roku:
- Oddział „Jaseń”, operujący na terenie powiatów Mrągowo, Bartoszyce i Kętrzyn. Była to bojówka SB wywodząca się z III Okręgu OUN, skierowana na ten teren z rozkazu prowidnyka Eugeniusza (Jewhena) Sztendera, który kierował jej działalnością do momentu likwidacji w październiku 1948 roku. Dowódcą był Władysław Mielniczuk "Jaseń", a oddział liczył około 18 osób.
- Oddział „Klisz”, działający w powiatach Morąg i Pasłęk, pod dowództwem Włodzimierza Klisza "Dnipro". Składał się z trzech grup: Jana Mazurki (11 osób), Romana Klisza (6 osób) oraz Andrzeja Polemika (14 osób), co łącznie dawało około 31 członków.
- Oddział „Kucharczuk”, operujący głównie w powiecie Kętrzyn, dokąd przeniósł się z rejonu Hrubieszowa. Utrzymywał kontakty z II Okręgiem OUN oraz odcinkiem UPA o kryptonimie „Daniliw”. Dowódcą był Mikołaj Kucharczuk "Burewij", a liczebność oddziału szacowano na około 15 osób.
- Oddział „Olcha”, działający na obszarze powiatów Braniewo, Morąg i Pasłęk, dowodzony przez Olchę "Hiżak"(?), liczący około 20 osób.
Wymienione oddziały nie przetrwały długo – do końca 1948 roku zostały rozbite przez siły bezpieczeństwa lub wycofały się poza granice Polski. Tym samym zorganizowana działalność zbrojna UPA w tym regionie praktycznie wygasła. Osobnym zagadnieniem pozostaje funkcjonowanie siatki konspiracyjnej powiązanej z OUN i środowiskami banderowskimi w latach późniejszych. Od 1949 roku była ona w rzeczywistości kontrolowana przez aparat bezpieczeństwa, a jej likwidacja nastąpiła dopiero w 1954 roku. Struktura ta obejmowała również teren Warmii i Mazur i zajmowała się m.in. przyjmowaniem kurierów oraz niewielkich grup przerzucanych z zagranicy. Działalność tej siatki miała charakter operacyjnej prowokacji prowadzonej przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP). Kluczową rolę odgrywał tu agent działający pod pseudonimem „Zenon”, znany w dokumentach MBP jako tajny współpracownik „Bogusław”.