Reszel - Rößel (gm. Reszel). Krótko o początkach miasta

[Batory]

Każdy znający w głębszym stopniu historię Warmii i Mazur wie (choć, jak się okazuje, nie wszyscy), że zarówno miasteczko Reszel, jak i tamtejszy zamek, były dziełem biskupów warmińskich, a nie Krzyżaków. A jednak w wielu popularnych opracowaniach, zwłaszcza w internecie, wciąż powtarza się błędne informacje dotyczące najstarszych dziejów Reszla.

Według Wikipedii i innych „źródeł”, Krzyżacy mieli już w 1241 roku zająć pruski gród Resil, wznieść tam strażnicę, a nawet założyć miasto, które w 1243 roku przekazali biskupom warmińskim. Budowę obecnego zamku datuje się natomiast na rok 1350. Brzmi poważnie – lecz niestety nie ma wiele wspólnego z faktami.

reszelzameczkokolekoszeusmoleus.jpg

W roku 1241 ziemie te nie były jeszcze zdobyte przez chrześcijańskie wojska. Pierwsi rycerze – oddziały margrabiego brandenburskiego Ottona III i biskupa Merseburga Henryka I (Krzyżacy bowiem nie wojowali sami) – pojawili się tu dopiero w latach 1251–1252. Wtedy mogła powstać pierwsza, drewniana strażnica Resil. Po raz pierwszy źródła wspominają o niej w 1254 roku, podczas podziału ziem między zakon krzyżacki a dominium biskupów warmińskich.

Trzeba przy tym pamiętać, że Warmia jako dominium biskupie powstała dopiero w 1251 roku, po objęciu biskupstwa przez Anzelma. W 1243 roku nie było więc jeszcze ani Warmii (jako tworu politycznego), ani biskupów warmińskich. A więc kto, komu i co miał wówczas przekazać?

Los pierwszej strażnicy był krótki. W 1260 roku, podczas powstania pruskiego, Krzyżacy sami ją spalili i wycofali się do Bartoszyc.

Do Reszla powracamy dopiero w 1336 roku – w akcie lokacyjnym wsi Klewno (Klawsdorf) wspomina się już o castrum Resil. To jednak zupełnie inna budowla, wzniesiona w nowym miejscu, tam, gdzie stoi dzisiejszy zamek. Badania archeologiczne wykazały, że został on posadowiony na dawnym pruskim grodzisku. Natomiast pierwsza strażnica Resil nie miała z grodziskiem nic wspólnego.

Gdzie więc się znajdowała? Najprawdopodobniej ok. 4 km od dzisiejszego Reszla. Dziś są tam pola i nieużytki – bez śladów na powierzchni, ale być może z ukrytą w ziemi ceramiką i fragmentami konstrukcji. Dr. Klimek, znany choćby z odnalezienia najstarszej mapy jezior mazurskich w berlińskim archiwum, wskazał nawet Towarzystwu Naukowemu „Pruthenia” potencjalną lokalizację. Jak dotąd jednak, mimo starań, szczęście w poszukiwaniach archeologów omija.

[JohnnyBartek]

Reszel piękne miasto. Chociaż myślę, że jego potencjał w ogóle nie jest wykorzystany. Ostatnio w książce "Duchy Polskie" natrafiłem na fragment o Reszlu i oczywiście ostatniej czarownicy. W tym fragmencie jest informacja na temat położenia tajemniczego lochu, które prowadzi do zamku. Pozwolę sobie zacytować - "(...) minąć trzeba widoczny jeszcze zarys miejskich murów, koło starej kuźni skręcić w lewo, w aleję Wojska Polskiego, pozostawić za sobą Miejską Gazownię, Technikum Rolnicze i wreszcie ulicę 1 Maja, by dojść do podmokłych łęgów nadrzecznych. To właśnie gdzieś tutaj, wśród gęstych krzewów i zarośli znajduje się wejście do tajemniczego lochu, prowadzącego do zamku.".
Pewnie to tylko bujda (mam nadzieję, że nie! ), ale planuję wiosną trochę poszperać... może natrafię na jakieś skarby... Trzymajcie kciuki!

[Batory]

Ostatnia czarownica z Reszla to fałszywy mit, powielany przez opracowania, portale, itp.. Historycy już dawno to ustalili. Ostatnie wyroki czarownic w Prusach tego typu miały miejsce w innych częściach regionu, w 1706, prawie na 100 lat przed rzekomą czarownicą z Reszla, której nigdy nie było.

[JohnnyBartek]

A to tego nie słyszałem, byłem pewien, że ostatni wyrok to faktycznie dotyczył Barbary Zdunk z Reszla. W każdym razem - miasto i tak nie używa tego ani do promocji ani do czegokolwiek.
A jak chodzi o mnie - to i tak mam ochotę się zabawić w "Indianę Jonsa" i poszperać trochę po terenie miasta.

[Batory]

Nie istniał ktoś taki jak Barbara Zdunk
Niestety Warmia i Mazury mierzą się z problemem mitologizacji, która trwa tu od końca II wojny światowej. Bardzo często o popularnych miejscach podaje się informacje wyssane z palca, nie weryfikowane, które prowadzą do zakłamywania historii. Ostatnia czarownica z Reszla to tylko wierzchołek góry lodowej.

[JohnnyBartek]

A to mnie zaskoczyłeś. Byłem pewien, że to jest faktyczna historia. Są może jakieś materiały, które mówią wprost, że to bujda? Z chęcią bym się zapoznał.

[Batory]

Zapytam znajomego z Pruthenii jak wróci z prac konserwacyjnych w Żaganiu.

[JohnnyBartek]

Dziękuję pięknie! Kłaniam się!

[Batory]

Pewnie. Proszę tylko o cierpliwość, to może trochę potrwać.

[Batory]

Przy okazji, oto ostatnie wyroki czarownic w Prusach:

- 1730. Kłajpeda, żona rybaka. Wyrok nieznany.
- 1725. Bałga, parobek Jacob Schiermacher. Pokuta.
- 1722. Barbara Wernecke. Pokuta.
- 1719. Polessk. Maria Klathorm. 12 uderzeń i wygnanie.
- 1709. Pasłęk.
- Prabuty. Dwie kobiety. Wytrzymały tortury. Wygnanie ze wsi.
Ostatni stos: 1706, dwie kobiety.

Ostatni proces o czary odbył się w 1739 roku (a więc nie w 1706, jak pisałem wyżej, chciałbym to poprawić - w 1706 był ostatni stos). Skazana została wówczas Anna Baalin z Królewca na karę kościelną (pokuta).

Z obecnie znanych mi źródeł do tematu mogę polecić:
1. Jacek Wijaczka, "Procesy o czary w Prusach Książęcych (Brandenburskich) w XVI-XVIII wieku"
2. Grzegorz Białuński, "Studia z dziejów prawa i ustroju na ziemiach pruskich"

[JohnnyBartek]

Dzięki za informację Batory.

Wracając jeszcze do Reszla to może kogoś zainteresuje ta informacja. W Reszlu znajduje się tak zwana Stara plebania, czyli najstarszy budynek w Reszlu. Szperając tu i ówdzie udało się natrafić na informację o istniejącym muzeum Reszla i jego ziemi. Jak w przyszłości będę planował odwiedziny w Reszlu to na pewno sprawdzę plebanię.

Więcej informacji - https://skzamek.pl/muzeum-stara-plebania/

Według opisu - "W planach mamy dokończenie prac konserwatorskich w części kuchennej oraz w średniowiecznych piwnicach i udostępnienie ich do zwiedzania." Mam tylko nadzieję, że będą środki na wszystkie potrzebne renowacje i będzie można w całości zwiedzić budynek.