Maggen (rejon bagrationowski)

[Batory]

Maggen (nazwa rosyjska nieznana) to nieistniejąca już miejscowość, położona w rejonie bagrationowskim obwodu kaliningradzkiego, przy drodze z Korniewa do Bogatowa, tuż przy granicy z Polską. Przed 1945 wchodziła ona w skład powiatu świetomiejskiego (Kreis Heiligenbeil).

Pierwsza wzmianka o Maggen pochodzi z 6 lipca 1337 roku. Wtedy to wielki mistrz zakonu krzyżackiego, Luther von Braunschweig, wymienił siedem łanów pruskiego pola Machagyn, należących do Nikolausa Gedau, na dwadzieścia łanów na polu Groywitten - dzisiejszej wsi Giedawy (Köllmisch Gehdau) w gminie Lelkowo. Podczas czasie wojny głodowej w 1414 roku Magem poniosło dotkliwe straty przez wojska polskie: dwóch mężczyzn zabito, a osiem dziewcząt uprowadzono. W roku 1437 miejscowość, zapisywana wówczas jako Magben, obejmowała 15 haków ziemi (około 168 hektarów) i była pruską wsią chłopską należącą do komornictwa w Korniewie (Zinten).

Po wojnie trzynastoletniej Maggen, podobnie jak cała okolica Korniewa, znalazło się w zastawie rodu von Tettau. W 1501 roku majątek powrócił jednak do zakonu krzyżackiego, a w 1510 został nadany Hansowi I von Brumsee, zwanemu „Szwajcarem”, który przybył do Prus z południowych Niemiec około 1480 roku. Hans I był również właścicielem trzydziestu łanów w Sosnowce (Сосновка; Groß Labehnen, miejscowość nieistniejąca), nadanych mu w 1494 roku na prawie magdeburskim, a z czasem także majątku w Robitach (Robitten) w dzisiejszej gminie Górowo Iławeckie. Maggen pozostało w rękach rodziny von Brumsee przez kolejne pokolenia, stanowiąc część dóbr Sosnowka, a następnie folwark należący do Robit.

W 1575 roku wieś obejmowała 40 łanów i zamieszkana była przez siedmiu chłopów, choć możliwe, że Joachim von Brumsee posiadał tam również własny majątek. Za panowania Fryderyka Wilhelma I (1713–1740) w Maggen założono szkołę. Na mocy dziedzicznej umowy dzierżawnej z 6 listopada 1797 roku Gustav Ludwig von Raven, właściciel Robit, przekazał cztery łany folwarku Maggen burmistrzowi policji Carlowi Friedrichowi Gottfriedowi Falckowi. Na tym terenie powstał majątek dziedziczny, istniejący do 1945 roku, położony na zachód od głównych zabudowań wsi - ostatnimi jego właścicielami byli członkowie rodziny Rodloff. W 1855 folwarkiem gospodarzył niejakI Czwalina.

Po śmierci Hermanna Moldzio, właściciela Robit, w 1872 roku jego syn Ludwig Albrecht Moldzio odziedziczył wyłącznie Robity. Córka Maria, żona rolnika Ludwiga Albrechta, otrzymała natomiast Maggen, które rozwinęło się w samodzielny majątek ziemski. Ludwig Albrecht uchodził za zdolnego rolnika, a jego żona za osobę wyjątkowo oszczędną. Po jej śmierci ożenił się ponownie, i od tego czasu gospodarstwo zaczęło podupadać. Urządzano wystawne przyjęcia, a dotychczasowy dom uznano za zbyt skromny. Przebudowa siedziby na dwukondygnacyjny, dziewięcioosiowy dwór z dachem dwuspadowym pochłonęła ogromne środki. Ostatecznie w 1903 roku Ludwig Albrecht zmuszony był sprzedać majątek o powierzchni 338 hektarów swojemu szwagrowi, Johannowi (lub Johannesowi) Moldzio z Robit.

Magiczolus dwór.png

Magiczolus szkoła.png

Magiczolus gospodarstwowengel.png

Magiczoluspriess.png

Według spisu ludności z 1910, w Maggen mieszkały 94 osoby. Spis ludności powiatu świętomiejskiego na rok 1926 wymienia stąd następujące nazwiska: Joachim von Wedel (właściciel majątku), Emil Benter (stangret), Friedrich Büttner (emeryt), Otto Büttner (zastępca), Richard Hülsen (nauczyciel), August Krause (robotnik dniówkowy), Hermann Lipkowski (zastępca), Emil Neumann (zastępca), Ernst Neumann (emeryt), Fritz Nisius (robotnik), Albert Plötz (nauczyciel), Hermann Prieß (kowal), Karl Reimann (kołodziej majątku), Wilhelm Rodolff (właściciel, prawdopodobnie majątku dziedzicznego), Otto Schadwill (zastępca), Gustav Schlicht (zastępca), Arthur Strehl (serowar), Hermann Thiel (rolnik), Gustav Warth (ogrodnik), Albert Weinreich (zastępca), August Winkler (emeryt), Albert Wolter (zastępca).

W 1919 roku posiadłość przejęła córka Johanna, Gertrud, która wyszła za mąż za rotmistrza Joachima von Wedel. Prowadziła Maggen do roku 1930, kiedy to Wschodniopruskie Towarzystwo Ziemskie (Ostpreußische Landgesellschaft) wykupiło majątek (wówczas liczący 279,64 hektara) w celu jego parcelacji i utworzenia od 16 do 18 nowych gospodarstw osadniczych. Część dóbr wraz z dworem i 365 morgami ziemi nabył Gustav Passarge (1899-1989). Wcześniej był on zarządcą majątku Plęsy (Plensen) w rodzinnym powiecie bartoszyckim. Tam też poznał swoją przyszłą żonę, Marthę Labinsky (1894-1992), z którą miał córkę Giselę (urodzona w 1931). W okresie parcelacji park dworski w Maggen był już nieco zdziczały, choć wciąż zachwycał urodą. W samym dworze zamieszkiwano tylko kilka pokoi, a pozostałe pozostawały puste. Na strychu wciąż przechowywano trofea myśliwskie i czapki kozackie - pamiątki po rodzie von Wedel.

Magiczolusprzed1930.png

Magiczoluspo1930.png

Gustav Passarge, który służył jako żołnierz pod koniec I wojny światowej, został ponownie powołany do wojska w 1939 roku podczas ataku na Polskę, lecz wkrótce zwolniono go ze służby. Pod koniec 1944 roku, wcielony do słabo uzbrojonego Volkssturmu, zdezerterował i w styczniu 1945 roku rozpoczął ucieczkę wraz z rodziną. W tym samym czasie w dworze urządzono główny punkt opatrunkowy Wehrmachtu. Rodzina Passarge początkowo schroniła się u Rodloffów w majątku dziedzicznym, a następnie wspólnie z nimi ruszyła na zachód - lecz w trakcie ucieczki rodziny się rozdzieliły. Na początku lutego Passarge’owie dotarli na zamarznięty Zalew Wiślany. Ich tabor dotarł aż do Wielkiej Wsi (Großendorf) koło Słupska, gdzie został rozbity przez Armię Czerwoną, a cały dobytek przepadł. Cudem jednak wszyscy ocaleli. We wrześniu 1945 roku dotarli do Berlina, skąd pod koniec października przenieśli się do krewnych w miejscowości Rod an der Weil. Gustav Passarge zmarł w 1989 w Bad Homburg.

Nie wiadomo, czy po 1945 roku ktokolwiek zamieszkał w Maggen. Początkowo miejscowość w całości miała znaleźć się po stronie polskiej - w 1948 roku nadano jej nawet polską nazwę Magi. Jednak w wyniku późniejszych zmian, linię granicy państwowej poprowadzono na południe od głównych zabudowań, dzieląc wieś na dwie części. Po stronie polskiej pozostały głównie domy wzniesione po 1930 roku oraz jedno starsze gospodarstwo, natomiast zasadnicza część wsi znalazła się po stronie rosyjskiej. Majątek dziedziczny wraz z dwoma innymi gospodarstwami został odcięty przez utworzony pas kontrolno-śladowy i po wojnie z pewnością nie był już zamieszkany.

Maggen po raz ostatni pojawia się na rosyjskich mapach z 1958 roku: już bez nazwy, jedynie jako bezimienna grupa zabudowań, której los w postaci rozbiórki wydaje się przesądzony. Natomiast zdjęcia lotnicze z 1968 nie pokazują już żadnych śladów po budynkach.

Magiczolus sytuacja po 1945.png

Magiczoluspolskanazwa.png

Magiczolus mapa rosyjska 1958.png

Magiczolus1968.png

[Batory]

Diabla Góra/Łysa Góra (Teufelsberg) koło Maggen

Na wschód od dawnego Maggen, w kierunku na Bogatowo, znajduje się wzniesienie, które na mapach niemieckich podpisane jest jako Diabla Góra (Teufelsberg). W okresie radzieckim wzniesienie to nazwano Łysą Górą (Гора Лысая - Gora Łysaja) nieprzypadkowo, ponieważ nawet w samym środku lata rzeczywiście stoi ono pozbawione roślinności.

Magiczolus Diabla Gora.png

Magiczalus Diabla Góra poccnr.png

Sądząc po nazwie Teufels (diabla, diabelska), góra z pewnością związana jest z pruskim okresem. Nie ma tu żadnych śladów budowli obronnych - dosłownie żadnych, nawet najmniejszej wskazówki. Nie odkryto też pochówków prehistorycznych, choć raczej nikt nie podejmował takich prób badawczych.

Miejsce to znajduje się w dawnym trójkącie między Maggen, Aleksandrowskojami (Александровское; Bomben - miejscowość nieistniejąca) i Robitami. Jedynym znaleziskiem starożytnym w pobliżu góry jest odkrycie na terenie należącym do Robit - E. Hollack informuje o znalezionej tam złotej monecie Marka Aureliusza (161–180 n.e.).

Na poziomie przypuszczenia można jedynie założyć, że na wzniesieniu mogło rosnąć jakieś nietypowe drzewo, lub że znajduje się tam niezidentyfikowany jeszcze pochówek, którego sakralny charakter niemieccy pastorzy próbowali zdewaluować, przypisując mu diabelskie konotacje.

[Tworas]

Bardzo fajnie opisane, podoba mi się. Jak najbardziej te miejscowości w dzisiejszym obwodzie mogą być w tym dziale Coś czuję, że będzie o czym pisać

[Batory]

Dzięki, Tworas. Miło mi, że się podoba.
Akurat tu w tytule posłużyłem się tylko nazwą niemiecką, gdyż rosyjska nie jest znana, a polska funkcjonowała tylko przez chwilę i nie była stała ze względu na późniejsze ustalenie granicy. Przy opisywaniu podobnych miejsc, dla których nazwa rosyjska jest znana, dodam ją w tytuł jako transkrypcję i w oryginalnej pisowni cyrylickiej.